Süre, her şeyden önce gelir
İş hukukunda kaybedilen hakların büyük kısmı, davanın esasından değil süresinin kaçırılmasından kaybedilir. Bu yüzden bu sayfaya süre tablosuyla başlıyoruz.
Kanuni süreler
| İşe iade | Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvuru. Anlaşma olmazsa son tutanak tarihinden itibaren 2 hafta içinde dava. |
| Kıdem tazminatı | 5 yıl zamanaşımı. İhbar tazminatı, kötüniyet tazminatı ve yıllık izin ücreti için de aynı süre geçerlidir. |
| Arabuluculuk | Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren 3 hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde en fazla 1 hafta uzatılabilir. |
| İşe başlama başvurusu | Kesinleşen kararın tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işverene başvurmak zorunludur. |
Dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu m.20, m.21 ve ek m.3; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3.
Arabulucuya gitmeden dava açılamaz
2017'den bu yana, kanuna veya iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacağı ile tazminat talepleri ve işe iade davalarında arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabulucuya gidilmeden açılan davada mahkeme işin esasına hiç girmez; dava dilekçesi karşı tarafa tebliğe bile çıkarılmadan usulden reddedilir. 2023'te yapılan bir eklemeyle bu zorunluluk, aynı alacaklara ilişkin itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarına da genişletildi.
Bunun tek önemli istisnası iş kazası ve meslek hastalığıdır: buradan doğan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davalarında arabuluculuk şartı aranmaz.
Toplantıya katılmamanın bedeli
Arabuluculuk çağrısını ciddiye almamak pahalıya mal olur. Geçerli bir mazereti olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf, davanın sonunda kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur; ayrıca karşı taraf lehine, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir.
Bir de faydalı tarafı var: arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Yani süresi dolmak üzere olan bir alacak için arabulucuya başvurmak, zamanı durdurur.
İspat yükü işverendedir
İşe iade davalarında en çok yanlış bilinen nokta budur. İşçinin, işten çıkarılmasının haksız olduğunu ispatlaması gerekmez. Kanun bunu tersine çevirmiştir: feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene aittir. İşçi yalnızca fesihte sebep gösterilmediğini veya gösterilen sebebin geçerli olmadığını ileri sürer.
İşveren ispat yükünü yerine getirirken, önce feshin biçimsel koşullarına uyduğunu, sonra içerik yönünden fesih nedenlerinin geçerli olduğunu kanıtlar.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2014/18231, K. 2014/33624, 11.11.2014Bunun pratik sonucu şu: işveren yalnızca "performans düşüklüğü" veya "işletmesel karar" demekle yetinemez; bu sebebin varlığını belgeyle ortaya koymak ve fesih usulüne uyduğunu da göstermek zorundadır. İşçi ise feshin gerçekte başka bir sebebe (örneğin sendikal nedene veya bir şikâyete misilleme) dayandığını iddia ediyorsa, o iddiayı kendisi ispatlamakla yükümlüdür.
İşe iade kazanılırsa ne olur
Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. Başlatmazsa, işçiye en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat öder. Ayrıca kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar ücret ve diğer hakları ödenir. Bu tutarlar, dava tarihindeki ücret esas alınarak parasal olarak belirlenir.
Ancak burada işçinin de bir yükümlülüğü vardır: kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmak zorundadır. Bu süre kaçırılırsa fesih geçerli hâle gelir ve kazanılan dava sonuçsuz kalır.
İhbar süreleri
Belirsiz süreli iş sözleşmesi feshedilmeden önce karşı tarafa bildirim yapılması gerekir. Süreler çalışma süresine göre değişir ve bunlar asgari sürelerdir — sözleşmeyle artırılabilir, azaltılamaz.
- Altı aydan az çalışan işçi için iki hafta
- Altı ay ile bir buçuk yıl arası için dört hafta
- Bir buçuk yıl ile üç yıl arası için altı hafta
- Üç yıldan fazla çalışan işçi için sekiz hafta
Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat öder. İşveren bu ücreti peşin vererek de sözleşmeyi feshedebilir; ancak bu, işe iade hükümlerinin uygulanmasına engel olmaz.
Sık sorulanlar
İşten çıkarıldım, ne kadar sürem var?
İşe iade için fesih bildiriminin size tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmanız gerekir. Bu süre hak düşürücüdür; kaçırılırsa işe iade talebi ortadan kalkar. Kıdem ve ihbar tazminatı gibi alacaklar için ise beş yıllık zamanaşımı işler.
Doğrudan dava açabilir miyim?
Hayır. Alacak, tazminat ve işe iade taleplerinde arabulucuya başvuru dava şartıdır. Arabulucuya gidilmeden açılan dava, esası hiç incelenmeden usulden reddedilir. Tek istisna, iş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davalarıdır.
Feshin haklı olduğunu kim ispatlayacak?
İşveren. Kanun ispat yükünü işverene yüklemiştir. Siz yalnızca sebep gösterilmediğini veya gösterilen sebebin geçerli olmadığını ileri sürersiniz. Feshin gerçekte başka bir sebebe dayandığını iddia ediyorsanız, o iddiayı ispatlamak size düşer.
İstifa ettim, kıdem tazminatı alabilir miyim?
Kural olarak istifa hâlinde kıdem tazminatı doğmaz. Ancak istifanın gerçekte haklı bir nedene dayanması — ücretin ödenmemesi, sigorta priminin eksik yatırılması, mobbing gibi — durumunda tazminat hakkı doğabilir. Burada belirleyici olan, ayrılık dilekçesinde nasıl bir ifade kullandığınız ve elinizdeki belgelerdir. Görüşmeye gelirken dilekçenin bir örneğini getirin.
Arabuluculuk toplantısına katılmazsam ne olur?
Mazeretsiz katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile karşı tarafın yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve karşı taraf lehine tarifeye göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir. Katılmamak, davayı kazanma ihtimalinizi değil ama maliyetinizi doğrudan etkiler.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Süreler ve sonuçlar dosyanın somut özelliklerine göre değişir; kendi durumunuz için değerlendirme yapılmadan işlem yapmayın. Sayfada anılan kanun hükümleri yayım tarihindeki metne dayanır, mevzuat değişebilir.