Üç ayrı yol, üç ayrı şart listesi
Türk vatandaşlığının sonradan kazanılması tek bir prosedür değildir. Hangi yoldan başvurduğunuza göre aranan şartlar, gereken süre ve karar merci tamamen değişir. En sık karşılaştığımız hata, bir yolun şartlarını diğerine uyarlamaya çalışmaktır.
Yollar ve temel şartlar
| Genel yol | Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye'de kesintisiz beş yıl ikamet. Yanında yedi şart daha aranır. |
| Evlenme yoluyla | Bir Türk vatandaşıyla en az üç yıldan beri evli olmak ve evliliğin devam ediyor olması. |
| İstisnai (yatırım) | Yönetmelikte sayılan yatırım türlerinden birini gerçekleştirmek. Cumhurbaşkanı kararı ile kazanılır. |
| Taşınmaz yatırımı | En az 400.000 ABD Doları; tapuya üç yıl satılmama şerhi konulması şartıyla. |
| Diğer yatırım türleri | Sabit sermaye, mevduat, Devlet borçlanma aracı, yatırım fonu katılma payı ve bireysel emeklilik seçeneklerinde 500.000 ABD Doları; istihdamda 50 kişi. |
Dayanak: 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.11, m.12 ve m.16; Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.20.
Genel yoldan başvuru
Kanunun 11. maddesi, Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancılarda aranacak şartları tek tek sayar:
- Kendi millî kanununa, vatansız ise Türk kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak
- Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye'de kesintisiz beş yıl ikamet etmek
- Türkiye'de yerleşmeye karar verdiğini davranışları ile teyit etmek
- Genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığı bulunmamak
- İyi ahlak sahibi olmak
- Yeteri kadar Türkçe konuşabilmek
- Kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kimselerin geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olmak
- Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak
Bu şartların hepsinin aynı anda sağlanması gerekir. Uygulamada en çok tartışma çıkan iki başlık, ikametin kesintisiz olup olmadığı ve "yerleşmeye karar verdiğini davranışlarıyla teyit etme" şartıdır. İkincisi soyut görünse de somut delillerle desteklenir: taşınmaz edinimi, iş kurma, çocukların Türkiye'de okula kaydı gibi.
Şartların sağlanması, başvurunun kabul edileceği anlamına gelmez. Vatandaşlığa alınma bir hak değil, idarenin takdirinde olan bir işlemdir.
Evlenme yoluyla
Kanun bu konuda tereddüde yer bırakmaz: bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. Ancak en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar başvuruda bulunabilir. Başvuru sahibinde aranan şartlar üç tanedir: aile birliği içinde yaşama, evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama, ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel hâli bulunmama.
İki ayrıntı önemli. Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evlilik sona ererse, aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz. Evlenme ile vatandaşlık kazanan yabancılar, evlenmenin butlanına karar verilmesi hâlinde evlenmede iyiniyetli iseler Türk vatandaşlığını korurlar.
İstisnai yol: yatırım
Kanunun 12. maddesi, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel hâli bulunmamak şartıyla, Cumhurbaşkanı kararı ile bazı yabancıların Türk vatandaşlığını kazanabileceğini düzenler. Yatırım yoluyla vatandaşlık bu kapsamdadır ve ayrıntıları yönetmelikte belirlenmiştir.
Yatırım seçenekleri
| Sabit sermaye | En az 500.000 ABD Doları; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca tespit edilir. |
| Taşınmaz | En az 400.000 ABD Doları; kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş ya da üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı taşınmaz. Tapu kayıtlarına üç yıl satılmaması şerhi konulur. |
| İstihdam | En az 50 kişilik istihdam; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca tespit edilir. |
| Banka mevduatı | En az 500.000 ABD Doları; üç yıl tutma şartıyla, BDDK tarafından tespit edilir. |
| Devlet borçlanma aracı | En az 500.000 ABD Doları; üç yıl tutma şartıyla. |
| Yatırım fonu katılma payı | En az 500.000 ABD Doları; gayrimenkul veya girişim sermayesi yatırım fonu, en az üç yıl elde tutma şartıyla. |
| Bireysel emeklilik | En az 500.000 ABD Doları katkı payı; üç yıl sistemde kalma şartıyla. |
Parasal değerlerin belirlenmesinde, tespit tarihindeki Merkez Bankası efektif satış kuru ve/veya çapraz döviz kuru esas alınır. Yatırım türleri arasında, belirtilen süreyi tamamlamak amacıyla geçişkenlik mümkündür.
Bu tutarlar sabit değildir. Yukarıdaki rakamlar Cumhurbaşkanı kararlarıyla defalarca değişmiştir; taşınmaz için aranan tutar önce 250.000, sonra 400.000 ABD Doları olarak belirlenmiş, taşınmazın niteliğine ilişkin şart da 2023'te daraltılmıştır. Bu nedenle başvuru öncesinde yürürlükteki metnin kontrol edilmesi zorunludur. Sayfadaki bilgiler, yayım tarihindeki yönetmelik metnine dayanır.
Reddedilen başvurular
Vatandaşlık başvurusunun reddi bir idari işlemdir ve idari yargıda iptal davasına konu edilebilir. Burada belirleyici olan, ret kararının gerekçesi ve tebliğ tarihidir. Millî güvenlik veya kamu düzeni gerekçesiyle verilen retlerde dosyanın niteliği farklıdır ve ayrı bir değerlendirme gerektirir.
Sık sorulanlar
Beş yıllık ikamet süresi hangi izinleri kapsar?
Sürenin kesintisiz olması ve ikametin hangi izin türüyle sağlandığı ayrı ayrı değerlendirilir. Bazı izin türleri bu sürenin hesabında dikkate alınmaz. Elinizdeki ikamet izni belgelerinin tamamını getirin; süre hesabı bunlar üzerinden yapılır.
Türk vatandaşıyla evlendim, hemen başvurabilir miyim?
Hayır. Evlenme doğrudan vatandaşlık kazandırmaz ve başvuru için en az üç yıldır evli olmanız ve evliliğin devam ediyor olması gerekir. Ayrıca aile birliği içinde yaşıyor olmanız aranır.
Taşınmaz alırsam vatandaşlık garanti mi?
Hayır. Yatırım şartını sağlamak başvuru yapabilmenizi sağlar; vatandaşlığın kazanılması Cumhurbaşkanı kararına bağlıdır ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel hâli bulunmaması şartı her hâlde aranır.
Aldığım taşınmazı üç yıl içinde satabilir miyim?
Hayır. Taşınmaz, tapu kayıtlarına üç yıl satılmaması şerhi konulmak şartıyla edinilir. Bu şerh süresince devir yapılamaz. Mevduat, borçlanma aracı ve fon seçeneklerinde de aynı şekilde üç yıl tutma şartı vardır.
Eşim ve çocuklarım da vatandaşlık kazanır mı?
Yatırım yoluyla başvurularda, ilgili düzenleme yabancının eşi ile kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğunu da kapsayacak şekilde düzenlenmiştir. Somut durumda kimlerin kapsama gireceği, aile bağını kanıtlayan belgeler üzerinden değerlendirilir.
Başvurum reddedildi, dava açabilir miyim?
Ret kararı idari işlem niteliğindedir ve idari yargıda iptal davasına konu edilebilir. Dava süresi, ret kararının size tebliğ edildiği tarihten işler. Kararı ve tebliğ zarfını saklayın; ilk bakılacak belge budur.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Vatandaşlık mevzuatı, özellikle yatırım tutarları bakımından sık değişmektedir; sayfada anılan hükümler yayım tarihindeki metne dayanır. Başvuru öncesinde güncel mevzuatın kontrol edilmesi gerekir.